donderdag 24 augustus 2017

De heuvels van Kim

Dit jaar word ik achtervolgd door Kim. Dit voorjaar kwam de sympathieke charismatische leider van het glorieuze Noord-Koreaanse volk nadrukkelijk bij mij in beeld. Tamelijk onverwacht werd ik vorige week geconfronteerd met de Armeense contouren van een andere Kim. Een meisje Kim, bekend van TV, social media en van meneer West (nee, niet Albert).  Kim Kardashian: tot voor kort bij mij net zo vaag bekend als het land van haar voorouders, Armenië.

Een wonderlijke speling van het lot brengt mij in een stoere groene 4WD, ergens in een gehucht in Georgië. Het karretje rijdt prima waardoor we spontaan besluiten naar Teheran te rijden. Op de kaart lijkt dat niet ver en Iran kan best interessant zijn. Omdat we voor Azerbaijan een visum nodig hebben, besluiten we een klein stukje om te rijden. Visumvrij, dwars door Armenië richting het mooie Perzische volk.
We willen snel door het land kachelen maar bij de grens maken we direct kennis met de restanten van de Sovjet Unie. Trage bureaucratie door melkmuilen met veel te hoge petten. Het geeft me de gelegenheid mij te verdiepen in de highlights van Armenië.  Die  zijn er niet. Het volk is vermoord, vertrokken, gedeporteerd of gesneuveld in recente oorlogen.  Alles wat er in de Sovjet periode is gebouwd, is gesloopt, gestript of versleten. De ene helft van de bevolking rijdt in oude Lada’s, stinkende vrachtwagens of puffende tractoren en de andere helft repareert de immer lekke banden van deze voertuigen. De Armeniërs hebben alleen nog de Kardashians om trots op te zijn.  Een stelletje louche advocaten, pornosterren onduidelijke leeghoofden met als internationaal boegbeeld dochter Kim.

Een poster van Kim siert daarom het interieur van onze 4WD terwijl we het sneue landje doorkruisen. Op de radio wordt een soort top 100 uitgezonden van liedjes die zelfs daar niet goed genoeg waren om Armenië op het Songfestival te vertegenwoordigen.  Buiten is het schroeiend heet en ik dommel wat weg. Door mijn oogharen zie ik Kim, zie ik het Armeense landschap.  Ze vloeien in elkaar over. De glooiingen van Kim zijn de heuvels van Armenië. In de avondzon glijden mijn ogen over hun contouren, het bruin wordt glimmend goud. Ik kijk omhoog naar kale onbegroeide toppen, hun punten scherp afstekend tegen de rode lucht. Alleen daar beneden zie je wat begroeiing, daar waar het vochtig en vruchtbaar is.

Ik schrik wakker omdat we plotseling remmen voor een kudde magere schapen. Z e staan stil en kijken ons aan. Ik herken de blik, het is de blik van Kim tijdens haar eerste XXX-film uit 2007: de typical Armenian Sheep Look waar ze haar succes en geld aan te danken heeft. Er valt me nog meer op: de leegheid en de oneindige herhalingen. De verveling van inhoudsloze schoonheid, het is allemaal zo herkenbaar bij Armenië of bij Kim zo je wilt. Maar net als Kanye West, hebben wij ook geen keus. We moeten er doorheen, tot het bittere eind.


We gaan door tot het bittere eind. Geen Kardashian zo mooi of er zit ook gewoon een anus aan. Het bittere eind van Armenië is een armoedig dal met schrale boerderijen, vergane  Sovjet glorie en een bevolking die jankend en krom door het leven gaat. Slingerend en stuiterend kruipen we via oneindige haarspeldbochten richting de grens van Iran. De ironie van het smachten naar lichtheid, lichtheid in het land van conservatieve Ayatollahs. Zouden zij ook dromen van Kim?



donderdag 22 juni 2017

Sgt Pepper in je Reet

Ergens bij de poorten van de Achterhoek hangt mijn moeder schone, druipende luiers aan de waslijn achter ons huis terwijl ik in de box mijn middagslaapje doe. Het is een zwoele juni middag in 1967 en zij is zwanger van nummer drie.
Van de was naar de box. Van de box naar de tuin en van de tuin naar het fornuis. Ploeteren. Tevreden ploeteren met af en toe een verzetje: de kermis, het schuttersfeest of een bruiloft. Feestjes met bier, moezel en jenever. En natuurlijk de sigaretten en sigaartjes op tafel, keurig in een glaasje. Veel gekker werd het niet.

Ergens achter de deuren van een studio aan Abbey Road steken de jongens er nog eentje op. Ze pielen wat met hun instrumenten en kibbelen over details. Het broeit in het voorjaar van 1967. The Beatles bevallen van hun nieuwe studio-album.
Van de microfoon naar de kostuums. Van de kostuums naar de instrumenten en van de instrumenten naar de middelen. Trippen. Tevreden trippen met continue  hoogtepunten: Sgt Pepper, Lucy in the Sky, Mr Kite en Lovely Rita. Het circus, de kermis, fanfare en de sitar: alles in een psychedelische smeltkroes. Gekker kan het niet.

Vijftig jaar later luister ik opnieuw en voor de zoveelste keer naar Sgt Peppers Lonely Hearts Club Band. Nu naar de ‘remastered version’ uit 2017. Alles nog scherper, nog helderder en nog dichterbij. Ik kan het voorjaar van 1967 raken, voelen en ruiken. Zwoel, zwanger, tikje muf en een vleugje hasj. 
Ik zie de wereld ploeteren, ik doe mijn slaapje en…. de jongens uit Liverpool schudden mij wakker. Dat deden ze toen en dat doen ze nu weer.  Ze pakken me op, nemen me mee. Mijn hoofd tolt bij For the Benefit of Mr. Kite, ik zweef samen met George Harrison Oostwaarts bij de klanken van Within you, without you en na  A Day in the Life verwacht ik nooit meer op aarde terug te komen.  Compleet out of the box.

Ik blader door het boekje bij de 50th anniversary edition. Jonge mannen met lullige snorretjes en kekke pakjes. Idioot en geniaal in een wereld van katoenen luiers, gekookte aardappels en Duitse Polka’s. Peper in de reet van de ingekakte wereld.
Natuurlijk draai ik de CD terwijl ik dit schrijf. Het kippenvel staat nog steeds op mijn armen, de ogen draaien in mijn kop


Somebody spoke and I went into a dream
I read the news today, oh boy
Four thousand holes in Blackburn, Lancashire
And though the holes were rather small
They had to count them all
Now they know how many holes it takes
To fill the Albert Hall

I’d love to turn you on


vrijdag 19 mei 2017

Mijn Truman Show


Lieve mensen, ik moet jullie teleurstellen: de grap is voorbij. Ik heb hem door en ik trek mijn conclusies. Noord Korea bestaat niet en Pyongyang is slechts een filmset.

Ik waardeer jullie samenwerking om mij het mooiste pseudo-avontuur van mijn leven te bezorgen. Ik vermoed dat kosten noch moeite gespaard zijn maar jullie hebben buiten mijn analytische vermogens gerekend. De foto’s spreken boekdelen. Wat is er gebeurd?

Enkele jaren geleden zijn mijn social media accounts gehackt. Vanaf dat moment werden mijn tijdlijnen geïnjecteerd met berichten over hardlopen, reizen, politiek en speciale aanbiedingen van luchtvaartmaatschappijen.  Tegelijk doken er in mijn omgeving mensen op die mij plotseling heel aardig bleken te vinden. Langzaam maar zeker trad ik buiten mijn regelmatige leventje en gleed in een soort parallel universum. Een universum met Pyongyang als hoofdstad en ‘vriend’ Bart als ambassadeur.

Met open ogen en transcendente toewijding trapte ik er in. Ik reserveerde, betaalde en vloog uiteindelijk naar Beijing om van daaruit verder te reizen naar… Ja, naar wat eigenlijk?

Het begon al bij het vliegveld van Beijing. Buiten (waarom niet gewoon binnen?) ontving ik een soort label waarmee ik razendsnel de verplichtingen voor vertrek kon regelen. Binnen no time stonden we bij een verder verlaten gate in een verlaten hal in een hoek van het grote internationale vliegveld van de Chinese hoofdstad. Nergens de allure of hectiek van een internationaal knooppunt. Slechts stilte.

Tijdens de vlucht heb ik niet goed opgelet. Waarschijnlijk heeft ons toestel een paar rondjes boven Noord China gemaakt en is vervolgens geland op een lokaal vliegveld ergens in de buurt van Harbin. Vanaf dat spookvliegveld werden we vervoerd naar een van de vele lege bouwprojecten in China. Onze ghost town werd Pyongyang genoemd. Om de aandacht van het landschap af te leiden, overspoelde onze bloedmooie  ‘Koreaanse’ gids on s met volbloed propaganda. Het begon zowaar allemaal op het Korea te lijken dat ik kende van mijn vervuilde tijdlijnen op social.

Pyongyang schijnt 3 miljoen inwoners te hebben. Los van het stadion heb ik er in vier dagen nog geen duizend gezien. Iedereen schijnt in de enorme appartementencomplexen te wonen. Maar op geen van de tienduizenden balkons heb ik een waslijntje, onderbroek, handdoek, vogelkooi of plantenbak gezien. Evenmin zag ik mensen op de balkons of achter de ramen. Er rookte geen schoorsteen en ik heb kind noch kuiken gezien.
De Noordkoreaan werkt 6 dagen, 48 uur maar waar dan? Een handjevol kleine winkeltjes, geen kantoren, geen slager, geen bakker. Verzekeringsmaatschappij, een TelCo, banken, advocatenkantoren, ziekenhuizen, kleine bedrijfjes: niets van dat al. Ja, een paar smerig dampende fabrieken en een station. Maar daar werken toch geen miljoen mensen? Ik kon en ik mocht het allemaal niet checken. Was het karton? Optical illusion?

Van 60.000 ‘Noordkoreanen’ weet ik wel wat ze voor werk hebben. Die zitten elke dag in het grote stadion. Ze krijgen een pakje of een jurkje aan en gaan klappen en juichen. Iedere dag, bij ieder evenement. Het publiek dat namelijk op vrijdagavond uit het stadion stroomde na een internationale voetbalwedstrijd (waarvan ik de uitslag nergens op het internet terug heb kunnen vinden), was precies het zelfde als het publiek dat op zondag in het stadion zat.

Tweeëntwintig miljoen mensen die nergens wonen, nergens werken, nergens boodschappen doen en nergens iets van entertainment opzoeken. Genoeg hebben aan vijf bussen en twee metrolijnen. Maar wel heel gelukkig zijn en een leger op de been brengen van 5 miljoen manschappen. In een land dat niets exporteert en waar nog geen 25.000 buitenlanders per jaar binnenkomen. Ergens schijnen duizenden tanks, kanonnen en vliegtuigen te staan. Niemand heeft ze ooit gezien. Hun grote leider zoekt zijn onderdanen, leger en fabrieken ook. Daarom zie je hem steevast met een verrekijker. Een verrekijker waarmee hij nog nooit iets gezien heeft. Bestaat die grote leider wel of is het een verzinsel van Dennis Rodman na een bezoekje aan de bierbrouwerij van Noord Korea?

Ook raar: mijn goede vriend en collega Bart heb ik nooit meer gezien. Op het werk kent niemand hem. Wat volgens mij zijn bureau was, is een lege flexplek. In zijn huis woont een onbekend gezinnetje. Geen Bart.

Wat ik wel kut vind, is dat Donald Trump ook gelooft dat Noord Korea bestaat. Waar landen straks zijn raketten, waar valt zijn bom en wie is die dikke gast met dat rare kapsel met wie hij straks ‘onderhandelt’?

Ik zie een spiegelende schuifpui voor me. Daar achter zijn jullie. Jullie zien mij tikken en zien hoe ik mijn biertje drink en een dikke joint bouw. Die rook ik op, neem een aanloop en dender door de schuifpui. Tot straks





zaterdag 15 april 2017

De Dag van de Zon

Op de Dag van de Zon is het in Nederland kil en grijs. Onder een strakblauwe hemel viert het glorieuze volk van de Democratische Volksrepubliek Noord Korea  de 105de geboortedag van de Eeuwige Leider Kim Il Song. Op het gelijknamige plein spetteren vrolijke kleuren richting hemel en de huidige leider, Marshall Kim Jung Un. De feestvreugde wordt verder versterkt door rollende tanks, zware artillerie en fluitende straaljagers, allen voorzien van een gezonde dosis vernietigingswapens.  Poëtische retoriek maakt zelfs de stoere harten van het onoverwinnelijke volk van Noord Korea week. Hoe mooi en vredig kan de wereld zijn op 15 april?

Het is bijna een week geleden dat ik samen met Bart de halve marathon van Pyongyang liep, ook over dat plein. Wat zo’n 10 maanden geleden begon als een idioot idee, beleefde zijn apotheose op die mooie zondagochtend in het grote stadion en de brede boulevards van Pyongyang. Wat een geweldige en onvergetelijke ervaring: 60 duizend juichende en klappende mensen in een afgeladen stadion en evenzoveel lieve Koreanen langs het parcours van de marathon.  De tijd daar ging het niet om, deze was voor de beleving. En een beleving dat was het.

Op basis van dringend professioneel advies had ik ruim 2 maanden geen meter hardgelopen en alleen maar aan mijn bovenbeenspier lopen trekken.  Het was volkomen onduidelijk of mijn theaterknie de voorstelling in Pyongyang kon verdragen.  Het minder professionele advies – veel pijnstillers – nam ik ook ter harte. Vanaf de dag voor de wedstrijd bouwde ik aan een zorgvuldige cocktail van Dyclofenac, paracetamol en ibuprofen.  Vlak voor de start nog een laatste capsule en daar gingen we.  Alle pijnsignalen werden net zo hard de kop in gedrukt als de tegengeluiden van het plaatselijke regime.  Ik nam de tijd om te genieten en soepeltjes naderde ik  na ruim 20 kilometer de triomfboog, de massa voor het stadion en de entree naar de sintelbaan.  Gejuich en applaus toen ik mijn ereronde maakte richting finish. Vierhonderd meter kippenvel. Maandenlange voorpret en plotseling was het klaar. Tijd voor een biertje in de zon.

De Grote Leider, waar was hij?

Nu moet ik jullie telleurstellen. Meneer Un was er niet. De Marshall was druk, de Marshall is altijd druk. Hij bestuurt namelijk in zijn eentje een heel land en da’s best een klus. Want naast het afschieten van tegenstanders en het ontvangen van Dennis Rodman, stuurt hij in hoogsteigen persoon honderden projecten aan, stimuleert hij zijn onderdanen tot grote daden en schrijft hij jaarlijks meerdere boeken over filosofie, strategie, historie en het socialisme.

In de vier dagen dat ik het onoverwinbare land bezocht, rondde onze Leider de inrichting van een nieuwe tentoonstelling voor het Volk af. Ook bezocht hij grote industriële bouwplaatsen waar hij en passant ook nog enkele cruciale aanwijzingen gaf. Nog even snel langs een heel bataljon professionele killers die hij verblijde met één automatisch geweer en één verrekijker. Deze mannen kunnen met vertrouwen de strijd tegen de Amerikanen tegemoet zien. En omdat het leven in Noord Korea meer is dan het leger en imposante bouwplaatsen, wipte onze Un ook aan bij een fabriek voor beddengoed. De snurkende leider was zeer te spreken over het nieuwe assortiment: “de kleuren representeren de ziel van het Koreaanse volk  en tegelijkertijd is het bedtextiel niet alleen sterk maar ook lekker zacht.” Nog even langs een schooltje, culturele instellingen en de renovatie van de grote boulevard. Strooiend met complimenten, vaderlijke adviezen en wat dreigementen om zich daarna bij thuiskomst te storten op hoeren, emmentaler, champagne en kaviaar. Zo’n leven tussen de volledig onnozelen gaat namelijk bepaald  niet in de koude kleren zitten. Dan verdien je als grote Un toch een verzetje.

Ik vind het niet erg, laat ‘m lekker zijn gang gaan. Ik heb een leuke tijd gehad, heb leuke lieve en vooral onschuldige Koreanen gezien. We spraken niet dezelfde taal maar we kletsten de high-fives tegen elkaar. Ze lachten naar mij en moedigden mij aan: “pali, paliiiiiii”

Peace!



dinsdag 4 april 2017

Vrijheid

Vrijheid is een verlamming. Vrijheid verstikt en vrijheid slaat creativiteit dood.

Ik werd wederom bevestigd in dit inzicht toen ik onlangs Bulgarije – Nederland zag. Tenenkrommend en tranentrekkend was het voetbal van Oranje. Een voorlopig dieptepunt in de neergang die startte bij de nep Zuid-Koreaan (!) Hiddink en echt dramatisch werd onder zijn slechtziende opvolger.  Als argument voerde de KNVB destijds bij de aanstelling van deze trainers aan dat “de spelers meer vrijheid wensten en dat een lossere hand zorgt voor mooier voetbal”. Voor het gemak werd vergeten dat de grootste mondiale voetbalsuccessen werden geboekt onder de straffe leiding van een ‘Generaal’, een dictatoriale norse Oostenrijker (hé, toeval?)  en een strenge schoolmeester die allen geen greintje tegenspraak duldden. Onder deze dictators werd het mooiste en meest effectieve voetbal gespeeld.

De Oranje ellende was ik al lang weer vergeten toen ik vrijdag het Concertgebouw in Amsterdam betrad. Op het programma stond de 10de symfonie van Dimitri Sjostakovitsj. Deze grote componist ging vrijwel zijn hele leven gebukt onder de Sovjet terreur. Hij leefde in voortdurende angst opgepakt, gedeporteerd en of geëxecuteerd te worden. Regelmatig ontving hij beleefdheidsbezoekjes van regeringsfunctionarissen die hem meedeelden dat vadertje Stalin vond dat kameraad Dimitri een iets betere Sovjet-componist moest worden.

Sjostakovitsj’ hoop dat na de dood van Stalin alles beter zou worden, bleek ijdel. In die tijd schreef hij zijn 10de symfonie. Het drama, de angst en bitterheid spatte vrijdag de zaal in. Elke noot, striemend van haat, geselde het publiek. Fantastisch, wat een uitvoering.

En wat denk je, had de brave Dimitri deze hoogten bereikt zonder dat Stalin wat subtiele druk had uitgeoefend? Wanneer zijn beste vrienden en medemusici niet creperend in de Goelag waren gestorven? Nee, Dimitri heeft geboft dat hij in de Sovjettijd zijn muzikale dingetje mocht doen. Daar profiteren wij allemaal van, tot op de dag van vandaag en nog veel langer.


Morgen begin ik mijn reis naar het land van de Grote Leider in de hoop daar een glimp op de vangen van grote componisten in spé, voetballers die ons straks in Qatar gaan verrassen  en wie weet wat voor talenten daar nog meer ontkiemen.  Hardlopers ga ik zeker zien, veel hardlopers want wanneer er dan toch op de deur geklopt wordt, dan kun je beter rap wezen. 



maandag 27 maart 2017

De Schaapman

In het boek Dans, dans, dans van mijn favoriete schrijver Haruki Murakami verdwijnen de hoofdpersonen soms even. De hotellift spuugt ze ergens op de 16de etage uit in een volmaakte duisternis. De 16de etage is – of lijkt – een normale etage met normale kamers maar soms stopt de lift er zomaar en bevindt je je in het niets. Lijkt het.

De hoofdpersoon gaat in het pikkedonker op onderzoek uit en treft bij een vaag flakkerend kaarslicht, omringt door boeken de Schaapman aan. Schaapman is muf, morsig, fors behaard, gehuld in een schapenvacht maar verder ongevaarlijk. Eigenlijk net een schaap maar dan nog filosofischer, een soort mysticus.  Jullie begrijpen het al: ik had een klik.

Over twee weken ben ik in Pyongyang en zit onze halve marathon er op. Mijn knieën zullen pijn doen en waarschijnlijk compleet in puin liggen. Toen ik me dit bedacht, vroeg ik me direct af in welk hotel we verblijven. Is het gelijkvloers? En zo niet, hebben ze een lift? Hebben we überhaupt een bed? Of liever: twee bedden. Mijn goede vriend en reisgenoot Bart stelde me tijdens een aangenaam drankgelag gerust. Hotel Coryo in Pyongyang is van alle gemakken voorzien.  Om te beginnen met een bar op de 44ste etage.

Vieren veertig? Ja, Hotel Coryo bestaat uit twee torens van 145 meter hoog. In de ene toren mogen alleen buitenlanders en in de andere alleen Koreanen. Volgens de eigen website(!) heeft het hotel 500 kamers en tal van faciliteiten waarvan ik alleen de bar op de 44ste onthouden heb. In de toren voor de Koreanen zal het in de regel niet druk zijn, lijkt me. Waar zijn die 43 etages voor buitenlanders voor nodig zijn? En dit is niet eens het grootste hotel van Pyongyang! Wat gebeurt daar in die hotels?

Ik las de reviews en iedereen lijkt op dezelfde vier etages te verblijven.  Ze hebben daar niet één 16de etage, ze hebben 39 vage etages. De fantasie sloeg bij mij op hol. Tientallen etages met niets, alleen maar pikkedonker en ergens misschien een Schaapman. Of niet. Als ik aan mijn begeleider weet te ontsnappen, laat ik me – prettig dronken – vanaf 44 afdalen naar een willekeurige etage en dompel me in een willekeurige duisternis. Ik slof, slof, slof verder de duisternis in tot ik alle oriëntatie kwijt ben. Zomaar ergens laat ik me zakken op een koude betonnen vloer, open het meegebrachte blikje bier en wacht. Ik drink, wacht en val in slaap.

Dagen later word ik wakker, met baard en lichte vacht. De duisternis beangstigt mij niet maar omarmt mij met liefde. Ik schuifel rond totdat ik door puur toeval tegen een koelkast met bier loop. Het lampje is stuk maar de pils is koud. Iets verderop staat een oude doorgezakte sofa. Ik ga liggen, ik blijf en ik wacht terwijl mijn baard kriebelt en mijn vacht groeit en langzaam muf wordt. Ik blaat, ik blijf en wacht op mijn muze die mij bevrijdt uit het Coryo.

Hallo, is daar iemand?



zondag 12 maart 2017

Domino Day

Met een ijszak op mijn knie is de actieradius beperkt. Zeg maar: niet. Dus ik lig en wacht tot het koude blauwe spul zijn werk doet. Ik staar wat op de wereldkaart aan de wand, ieder door mij ‘veroverd’ land is goed zichtbaar. Noord Korea ligt er nietsvermoedend ongeschonden bij. De voorbereidingen van de marathon zijn daar vast in volle gang. Ik tel de dagen af, nog 27.

Mijn ogen dwalen van Nederland, Europa in. Verder naar het zuiden: Afrika met mijn vlaggetjes in Marokko,  Mali, Burkina Faso,  verder naar het zuidoosten: Congo, Uganda en Kenia.  Ik spring de Indische Oceaan over van Zanzibar naar Oman, het Midden Oosten en – Marco Polo volgend - oostwaarts naar mijn favoriete Azië.  Ieder land met ontelbare herinneringen, ieder land met een geschiedenis.

Helemaal aan het eind van het continent lonkt dat vreemde, geïsoleerde  land met dat bijzondere systeem met die bijzondere leider. Een soort relikwie uit vervlogen tijden. Hoe lang gaat dat nog duren?  Plotseling lijken er overal lichtjes op de kaart te gaan branden. Lichtjes in landen waar ik geweest ben. Ik volg ze en koppel ze aan mijn herinneringen en aan de periode dat ik er was.

Het begint in Duitsland, Berlijn. Huh? Ik was in 1987 in de DDR. In 1989 viel Honecker, de muur en mijn eerste dominosteentje en was het einde DDR. In 1993 bezocht ik Rwanda waar in 1994 de verschrikkelijke genocide onder Tutsi’s plaatsvond. Eveneens was ik in ‘93 in (het toenmalige) Zaïre waar Mobutu Sese Seko al decennia de scepter zwaaide. Binnen een jaar vluchtte hij – steenrijk - naar Zwitserland, het land straatarm achterlatend.

Syrië in 1995 is een apart verhaal. De oude Assad zat stevig in het zadel en liet zich niet beïnvloeden door mijn aanwezigheid. Onverstandig, denk ik. Syrië is er de laatste jaren niet op vooruit gegaan.  Mijn ogen volgen de imaginaire lichtjes. Het grensgebied / no-man’s land tussen Pakistan en Afghanistan, een paradijs in 1997. Spectaculair landschap, ruige stammen en hartstikke veilig, ook voor individuele reizigers. Alleen jammer dat je de hasj per container moest kopen en wapens per dozijn.  Ik had mijn kont er nog niet gekeerd of ook hier brak de pleuris uit.

De generaals in Birma (Myanmar) dachten in 2003 dat ze de zaakjes prima onder controle hadden. Aung Sang Suu Kyi zat vastgekleefd aan het aanrecht en de hele wereld keek lekker de andere kant op.  Ik maakte mijn rondje, dronk hier en daar een forse pils en nog in datzelfde jaar kwamen de eerste economische strafmaatregelen, het startpunt van een reeks gebeurtenissen die ertoe leidden dat Myanmar nu een democratie is. Toch klein bier in vergelijking met de economische hervormingen in China (na mijn bezoek in 1998) en de internationale doorbraak van Vietnam (ik stak daar in 1994 de bevolking een hart onder riem).

En dan Kenia. In de zomer van 2007 heb ik maandenlang de rust bewaard in het broeinest Kisumu. Ook bezocht ik onder meer Nairobi en Mombassa.  Best een lastig land met 37 stammen maar het zaakje hield zich aardig gedeisd.  In augustus vertrok ik met een gerust hart uit het baken van rust in Oost Afrika. Amper 4 maanden later vlogen hoofden en ledematen in de rondte.  Honderden doden.


Noord Korea ligt er nietsvermoedend ongeschonden bij. De voorbereidingen van de marathon zijn daar vast in volle gang. Ik tel de dagen af, nog 27. Wie telt er nog meer zijn dagen? Wanneer valt het laatste steentje?