maandag 2 februari 2015

Geschiedenis is een raar ding



Twintig jaar, is dat lang? Twintig jaar geleden hadden we het over Srebrenica, Windows ’95, Java en de start van SBS6. 1995 was het jaar van Nick Leeson, Ken Saro-Wiwa, Fabio Casartelli en Patrick Kluivert. Voor sommigen lang geleden, voor anderen als de dag van gisteren.

Vorige week herdachten we dat 70 jaar geleden de Russen concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz bevrijdden. Dat maakt mij dus iemand van ‘20 jaar na Auschwitz’. Het was een schok dat te ontdekken.

Het was schroeiend heet toen ik met mijn goede vriend Bart door Midden Europa toerde. Weimar en Goethe lagen achter ons, Dresden stond weer keurig overeind, Polen nodigde ons uit. In Krakau stelde ik voor om Auschwitz te bezoeken. Het leek echter of de Polen dit lugubere restant van de Tweede Wereldoorlog wilden ontkennen want het concentratie- en vernietigingskamp waren lastig te vinden.
Bart ging niet mee naar binnen. Aanvankelijk klonk zijn “ik heb het al gezien” wat blasé maar ik begreep al  snel wat hij bedoelde. Dit is geen attractie, dit is te echt om twee keer te beleven. Het kamp laat zich niet hier en nu beschrijven. Het is niet te verbeelden omdat er geen gelijke is. 
Een paar kilometer verderop ligt het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau. Ik liep langs de bekende spoorlijn het kamp binnen. De loeihete wind kondigde onweer aan, het dorre gras boog al diep voor de naderende verkoeling. Ondanks de hitte liepen ijskoude rillingen over mijn rug, ik had kippenvel en in mijn ogen moet volslagen verbijstering te lezen zijn geweest. De omvang, de geordendheid en de sporen van de dood beklemden mijn borst en verdoofden mijn hoofd. Ik bevond me midden op de plek waar de menselijke beschaving ophield. De lucht trok dicht. Alles werd bruin en grijs, behalve het blauw van de vlaggen van Israëlische bezoekers. “Kijk eens, wij zijn er nog!”
Staand bij de ruïnes van de gaskamers kreeg ik een stomp in mijn gezicht. Alles wat ik dacht, toen ik door beide kampen liep, was amper twintig jaar voor mijn geboorte dagelijkse werkelijkheid. BAM!
In Nederland hielden ze twintig jaar lang hun mond over Auschwitz. Dat is best lang.

Toevallig, precies 20 jaar na de bevrijding van de Hel, overleed een van de hoofdrolspelers in WO II. De grootste Brit aller tijden legde op 90-jarige leeftijd het loodje: Sir Winston Churchill. Negen dagen ervoor sprak hij zijn laatste woorden: “I am so bored with it all”. Het was op de sterfdag van Churchill, twintig jaar na Auschwitz, dat mijn vader woorden van gelijke strekking sprak tegen mijn moeder. Ze begreep het. De daad op het groene bankstel was kort, hevig en vol liefde. Een daad met gevolgen.

2 opmerkingen: